Crıspr platformu ile gökkuşağı alabalıklarında infeksiyoz pankreatik nekrozis virüsüne karşı dirençliliğinin araştırılması


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ayşe Cebeci

Danışman: Ali Osman Beldüz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Enfeksiyöz pankreatik nekroz virüsü (IPNV), su ürünleri yetiştiriciliğinde önemli ekonomik kayıplara neden olan viral bir patojendir. Etkili antiviral tedavilerin bulunmaması nedeniyle, son dönemdeki araştırmalar, belirli hastalıklara karşı dirençlilikle ilişkili olan gen bölgelerinin belirlenmesine ve bu bölgelerdeki mutasyonlara dayalı seleksiyona odaklanmıştır. Bu çalışmada, Gökkuşağı alabalığında patojen tanıma reseptör genleri ve ubikitinasyonla ilişkili modifikasyon geni üzerinde IPNV dirençliliği ile ilişkili olabilecek tek nükleotid polimorfizmlerin (SNP) belirlenmesi ve bağışıklıkla ilişkili anahtar genlerin hedeflenmesinde CRISPR/Cas9 gen düzenleme teknolojisinin uygulanabilirliğinin araştırılması amaçlanmıştır. Deneysel IPNV enfeksiyonu sonrasında, dirençli ve duyarlı gökkuşağı alabalığı bireylerinden elde edilen hedef gen bölgeleri Oxford Nanopore Technologies MinION platformu kullanılarak dizilenmiştir. Karşılaştırmalı SNP analizi iki grup arasında, özellikle Toll-benzeri reseptör 3 (TLR3), melanom farklılaşma ile ilişkili protein 5 (MDA5) ve sentirin-spesifik proteaz 5 (SENP5) genlerinde birçok benzersiz ve ortak polimorfizmi ortaya koymuştur. Ayrıca, TLR3, TLR9 ve MDA5 genlerini hedefleyen kılavuz RNA ve Cas9 karışımları embriyolara mikroenjeksiyon yoluyla aktarılmıştır. Bu genlerde insersiyon/delesyon (indel) mutasyonları taşıyan bireyler elde edilmiş ve mutasyon oranı %10 ile %30 arasında değişmiştir. Bu çalışmada, gökkuşağı alabalığında patojen tanıma reseptörleri üzerinde CRISPR/Cas9 sistemi ilk kez uygulanmış ve aynı anda birden fazla gende mutasyon oluşturulmuştur. Bu çalışma, selektif ıslahla ilişkili genetik belirteçlerin tanımlanmasında uzun-okuma dizilemenin önemini ve su ürünleri yetiştiriciliğinde hedef özelliklerin kısa sürede geliştirilmesinde CRISPR/Cas9 platformunun potansiyelini vurgulayan temel veriler sunmaktadır.