Toplumsal Dinamikler Bağlamında Trabzon Kent Dokusunun Dönüşümü (Komnenos Hanedanlığı'ndan Cumhuriyet'e Kadar)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Fulya Üstün Demirkaya
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ÖMER İSKENDER TULUK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kentlerin ardı ardına yaşadığı idari, sosyal ve siyasal yapısındaki dönüşümler ve bunun paralelinde değişen etnik, dini ve kültürel yapı, kentin fiziksel yapısını dönüştüren önemli kırılma noktaları olarak dikkat çekicidir. İdeal bir tanım yapmanın mümkün olmadığı, tarihsel süreklilik içerisinde değişim ve dönüşümün bir parçası olan kent mekanı, kurulma, genişleme, yıkılma ve yeniden kurulma kısır döngüsü içerisinde çeşitli etkenlerle yeniden şekillenmiştir. Bu açıdan, zamanda geriye doğru gidildikçe uzun geçmişinin kalıntılarını koruyan Trabzon kenti son derece zengin bir içerik sunmaktadır. Antik çağlardan beri önemli yerleşim merkezlerinden biri olan Trabzon kenti, uzun tarihi boyunca gözlenen siyasi, ekonomik ve toplumsal devingenliğin izlerini kentsel dokusunda da barındırmaktadır. Bu bağlamda çalışma, Trabzon kentinin Komnenos Hanedanlığı yönetiminden Osmanlı Dönemi'nin sonuna kadar geçirdiği siyasal, toplumsal, ekonomik, kültürel vb. süreçlere paralel olarak fiziksel değişimi/gelişimi/dönüşümünü ortaya konması amaç edilmiştir. Bu amaçla tez çalışması; Genel Bilgiler, Yapılan Çalışmalar ve Bulgular ile Sonuçlar ve Öneriler olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Genel Bilgiler bölümünde, kent kavramı tanımlanmaya çalışılmış, kentin dönüşümünde etkin rol oynayan toplumsal dinamikler irdelenmiştir. Ayrıca, çalışmaya temel oluşturma amacıyla antik dönemden Cumhuriyet'e kentin siyasi tarihi ve Komnenos Hanedanlığı'na kadar Trabzon'un fiziki gelişimi hakkında genel bilgiler verilmiştir. Yapılan Çalışmalar ve Bulgular bölümünde, kentin Komnenos Hanedanlığı ve Osmanlı Dönemi'ndeki fiziksel yapısı, tespit edilen toplumsal dinamikler ile ilişkilendirilmiş ve her dönem için Şer'iyye Sicilleri, Tahrir Defterleri, vakıf kayıtları, salnameler, seyahatnameler, görsel belgeler, anıtsal yapılardan yararlanarak ortaya konulmuştur. Kentin gelişimi/dönüşümünün, tarihsel kaynaklardan tespit edilen mahallelerinin kent haritası üzerine işlenmesi ile görsel analizi gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar ve Öneriler bölümünde ise belirlenen amaç, kapsam doğrultusunda gerçekleştirilen tüm incelemeler ve değerlendirmeler çerçevesinde çalışmanın sonuçları ortaya konmuş ve yeni çalışmalar için öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Trabzon, Komnenos Hanedanlığı, Osmanlı İmparatorluğu, Toplumsal Dinamikler, Kent Dokusu, Tarihsel Gelişim, Fiziksel Gelişim, Kent Tarihi