Açık deniz ikmal gemilerinde risk faktörlerinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BURAK VARDAR

Danışman: Umut Yıldırım

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Denizcilik sektöründe emniyetin sağlanması ve kazaların önlenmesi, operasyonların sürdürülebilirliği açısından kritik bir öneme sahiptir. Özellikle açık deniz ikmal ve destek gemilerinde meydana gelen kazalar hem ekonomik kayıplara hem de çevresel tahribata yol açmanın yanı sıra insan hayatı açısından ciddi riskler barındırmaktadır. Bu doğrultuda, deniz kazalarının altında yatan sebeplerin ve risk faktörlerinin tespiti, benzer olayların önlenmesi için hayati bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmada açık deniz ikmal ve destek gemilerinde meydana gelen kaza verileri incelenmiş ve risk faktörlerinin değerlendirilmesi yapılmıştır. Küresel Entegre Denizcilik Bilgi Sistemine (GISIS) ve ülkelerin ulusal ve uluslararası kaza veri tabanları üzerinde kayıtlı, 1990-2024 yılları arasında meydana gelmiş 43 kaza analiz edilmiştir. Kazalar genel olarak incelendiğinde; %17'si az ciddi, %25'i ciddi, %58'i çok ciddi önem derecesinde karşımıza çıkmaktadır. Kaza analizleri neticesinde kök nedenleri tespit edilmiş ve İnsan Faktörleri Analiz ve Sınıflandırma Sistemi (HFACS) çerçevesinde sınıflandırılmıştır. Çalışmada HFACS çerçevesi Bulanık Analitik Hiyerarşi Sürecine (FAHP) entegre edilmiştir. Bu entegrasyon, insan hatalarının kazalar üzerindeki rolünü analitik bir yaklaşımla değerlendirerek, HFACS modelini daha nicel bir hale getirmeyi hedeflemektedir. Çalışma ile açık deniz ikmal gemilerinde meydana gelen kazaların insan faktörüne dayalı sebepleri daha iyi anlaşılmış olup, bu süreçlerin iyileştirilmesiyle muhtemel can, mal kaybı ve çevre kirliliği olaylarının minimize edilmesi amaçlanmaktadır.